«ԽՈՒՑՊԱ». ԻՆՉՈ՞Ւ ԷՐ ԱՅՆՇՏԱՅՆԸ ԼԵԶՈՒ ՑՈՒՅՑ ՏԱԼԻՍ ԱՇԽԱՐՀԻՆ
Խուցպա (իդիշ՝ חוצפּה «խուցպե»՝ հանդգնություն, եբր. (իվղիթ)՝ חֻצְפָּה, անգլ.՝ hutzpa, chutzpa, hutzpah, chutzpah, գերմ.՝ chuzpe, լեհ.՝ hucpa, չեխ.՝ chucpe, իտալ.՝ chutzpah, ռուս.՝ хуцпа)։
«Խուցպան» կամ «շուցպան» հիմնականում *հուդների ազգային խառնվածքին բնորոշ երեւույթ է: Տվյալ բառեզրի ոչ մի թարգմանություն չի կարող արտահայտել երևույթի իմաստային ողջ ներկապնակը, որին վերաբերելի են և’ դրական, և’ բացասական գծեր: Իրավունքի հարվարդյան դպրոցի պրոֆեսոր, անվանի փաստաբան և իրավագետ Ալան Դերշովիցի պնդմամբ՝ այդ հատկության շնորհիվ է, որ *հուդները «գրավել են» Ամերիկան։ Խուցպան, ըստ էության, անհնարինին հասնելու քայլ է այնպիսի միջոցներով, ինչպիսիք են ըմբոստ լկտիությունը, անհավանական սուտը, «աֆյորան», բոլոր գրված ու չգրված օրենքների ոտնահարումը, ոչ նորմատիվային պահելաձևն ու մտածելակերպը։
*հուդները խուցպան համարում են խիզախության, մտքի ճկունության, հնարամտության վրա հիմնված գործողություն։ Արկածախնդրությունների, խարդախությունների, հանդուգն քայլերի, խորամանկումների ընդունակ մարդիկ հաճախ հասնում են այնպիսի դիրքի և հաջողության, որոնց սովորական օրինապահ մարդը երազել միայն կարող է։ Խուցպայի «կանոններով» կարելի է ակնհայտ ստերի և ձեռնածությունների կիրառմամբ զինաթափել դիմացինին:
1972-ից ի վեր «խուցպա» բառն օգտագործվում է ԱՄՆ դատարաններում, ընդ որում, 1973-ից՝ առանց որևէ բացատրության: 1980-ականներին «խուցպա» բառը դատավճիռներում օգտագործվել է մոտ 200 անգամ, մինչդեռ «temerity» (խենթություն) բառը՝ 260 անգամ, իսկ «unmitigated gall» (բացահայտ լկտիություն) բառը՝ ընդամենը 13:
ԽՈՒՑՊԱՅԻ ՕՐԻՆԱԿՆԵՐ
Դոկտոր Հիլդա Նեսիմին մեղադրել է «Հարրի Փոթեր» գրաշարը հակասեմականության մեջ՝ այն հիմքով, որ այնտեղ *հուդների մասին չի հիշատակվում։
Աներևակայելի խուցպայի օրինակ է ֆորումում արված մեկնաբանությունը։ Մի իսրայելցու հարցնում են, թե պաղեստինա-իսրայելական հակամարտության ժամանակ ինչո՞ւ են պաղեստինցի երեխաները 22 անգամ ավելի հաճախ մահանում, քան *հուդ երեխաները։ Նա հանգիստ պատասխանում է. «Մենք թաքցնում ենք մեր երեխաներին, իսկ պաղեստինցիները քողարկվում են նրանց ետևում»։
Խուցպայի օրինակ անեկդոտում։ «…Ծնողների սպանության մեջ մեղադրվող *հուդ տղան դատավորից ներողամտություն է խնդրում՝ հիմք ընդունելով իր որբությունը»։
1917-ին *հուդները հեղափոխություն կազմակերպեցին Ռուսաստանում և զավթեցին բացարձակ իշխանությունը, բայց *հուդ-բոլշևիկները թաքնվեցին պրոլետարական հեղափոխության վարագույրի ետևում և Ստալինին բրդեցին իշխանության գլուխ։ Ռուսաստանում 100 միլիոն մարդու ոչնչացնելով՝ 1960-ականներին նրանք հենց իրենց զոհ հայտարարեցին և այդ հիմքով դեպի Ամերիկա և Իսրայել արտագաղթ աղերսեցին, որտեղ և երջանիկ ապրում են լիարժեք պետական պանսիոնով։ Հենց սա է խուցպան։
Սանկտ Պետերբուրգում Տրոցկու ամերիկացի վարձկանները, որոնք եկել էին Ուոլ Սթրիթից ու կարիք չունեին աշխատելու և ապրուստ վաստակելու, քանի որ նրանց ֆինանսավորում էր Ուոլ Սթրիթի բանկիր, *հուդ Ջեյքոբ Շիֆը, պաստառներ էին պահում, որոնց վրա գրված էր՝ «Կորչե՛ն Ուոլ Սթրիթի լաքեյները»։ Սա պարադոքս չէ, այլ ստի և ճարտարամտության գագաթնակետ՝ *հուդական խուցպա։ Այս մարդկանց համար բնութագրական է՝ մեղադրել սեփական հանցագործությունների մեջ իրենց իսկ զոհերին։
«Հոլոքոստի փորձագետներ», *հուդ Էլի Վիզելը, Սայմոն Վիզենտալը և ուրիշներ տարիներ շարունակ տարածում էին այն սուտը, որ գերմանացիները Երկրորդ աշխարհամարտի ժամանակ օճառ են պատրաստել *հուդներից։ Երբ այս սուտը բացահայտվեց Հոլոքոստի ռևիզիոնիստների կողմից, իսրայելցի «Հոլոքոստի փորձագետ» Շմուել Կրակովսկին (Shmuel Krakowski) 1990-ին խոստովանեց, որ *հուդական օճառի մասին պատմությունը հորինվածք է և հայտարարեց, որ *հուդական ճարպից պատրաստված օճառի մասին պատմությունը հորինվել է հենց նացիստների կողմից՝ *հուդներին հոգեկան տառապանք պատճառելու համար։
Վլադիմիր Ալեքսեևիչ Իստարխովն իր «Ռուսական աստվածների հարվածը» գրքում *հուդական լկտիության (խուցպայի) օրինակ է բերում՝ պատմելով «հերթական հրեական մեծ խաբեության» մասին այն քարոզարշավի օրինակով, «որը կրում էր և հիմա էլ կրում է իր լկտիությամբ բացարձակ անամոթ բնույթ», խարդախ և գրագող Ալբերտ Այնշտայնին գովազդելու համար։ Իստարխովը գրում է.
– Իր փառքի գագաթնակետին, երբ համաշխարհային հրեականությունը, ներդնելով հսկայական գումարներ, ԶԼՄ-ների միջոցով գովազդում էր Այնշտայնին և այս թուլամիտ կեղծարարին ներկայացնում որպես բոլոր ժամանակների մեծագույն հանճար, Այնշտայնն արեց իր ամենաբնութագրական լուսանկարը։ Նա լուսանկարվեց դեմքի հիմար արտահայտությամբ և մինչև կզակը հանած լեզվով։ Այս լուսանկարը, պարզապես, անպարկեշտ է նորմալ մարդու համար, և հանրությունը երբեք չի դադարել զարմանալ այս «հանճարի» տարօրինակություններից։ «Հանճարը» ինքն ակտիվորեն գովազդում էր այս լուսանկարը։ Իսկ «հանճարի» քմահաճույքների ամբողջ էությունը շատ պարզ է։ Հրեաների համար լկտիությունը քաջություն է։ Իսկ, այ, լկտիության անամոթ ցուցադրումն արդեն *հուդական ամենամեծ քաջությունն է։
Լեզուն հանելով ողջ մարդկության վրա՝ Այնշտայնն այս լուսանկարով ասում է. «Ինչպե՞ս խաբեցի ձեզ, հիմարնե՛ր»։ Խորհուրդ եմ տալիս Այնշտայնի «հայտնագործություններն» ուսումնասիրել ցանկացողներին նախ ուշադիր ուսումնասիրել այս լուսանկարը։ Դա կհեշտացնի այս «հանճարի» «հայտնագործությունների» էության ըմբռնումը։
Խուցպան այն է, երբ ուկրաինացի օլիգարխ Կոլոմոյսկին հայտարարեց, որ իր եռակի քաղաքացիությունը չի հակասում օրենսդրությանը, քանի որ Ուկրաինայի սահմանադրությունն արգելում է միայն երկքաղաքացիությունը։
Կորոնավիրուսի դեմ չպատվաստվածներին մեղադրում էին ոչ միայն այն բանում, որ, իբր, նպաստել են ուրիշների մահվանը՝ չպատվաստվելով, այլև այն բանում, որ, իբր, տեղյակ են եղել պատվաստման ռիսկերի մասին, բայց ոչ մեկին չեն պատմել, այլ կանգնել ու ծիծաղում էին, մինչ մյուսները պատվաստվում էին (մեղադրանքի հղում): Պարզվում է, որ դավադրության տեսության կողմնակից լինելը նորաձև ու ոճային է:
Ե. Պրիգոժինը նամակ էր գրել ԱՄՆ ֆինանսների նախարար Ելլենին՝ խնդրելով բացել «Վագներ» ՄՌԸ-ի մասնաճյուղ ԱՄՆ-ում։
ՀՐԵԱԿԱՆ ԱՌԱԾՆԵՐ ԵՒ ԱՍԱՑՎԱԾՔՆԵՐ
Ճանապարհին մի եղիր ճիշտ, այլ՝ խելացի, քանի որ դու կարող ես ճիշտ լինել, բայց երբ դու խելացի չես վարվում՝ վթարի ես ենթարկվում։
Երբ ճշմարտություն ես ասում՝ երդվելը պարտադիր չէ։
Ե՞րբ են հավատում ստախոսին։ Երբ ինքն է ասում, որ ստում է։
Ստախոսը պարտավոր է լավ հիշողություն ունենալ։
Մանր գողերին կախաղան են հանում, իսկ խոշոր չարագործներին ընտրում են սենատ։
Լայնեզր գլխարկով գողի վրա այն չի վառվում (նկատի է առնվում, որ հարուստներն անմեղ են ճանաչվում)։
Իմաստուն մի՛ եղիր խոսքերով, իմաստուն եղիր գործերով։
Քաղցր մի՛ եղիր, թե չէ քեզ կուտեն։ Դառը մի՛ եղիր, թե չէ քեզ կթքեն։
Չափից դուրս պինդ մի՛ եղիր՝ կկոտրեն, փափուկ մի՛ եղիր՝ կծռեն։
Փող խոստանալ և սիրել չարժե։
Շրթունքներից մինչև սիրտը շատ հեռու է։
Լավ սուտը երբեմն, նույնպես, փող արժե։
Շադհենը (խնամախոսը) պետք է ստախոս լինի։