Ընտրված նյութեր ֊ Մշակույթ

1920 թվականի մարտյան ջարդերից հետո Շուշիի հայկական թաղամասերը ավերվեցին, իսկ հազարավոր հայեր սպանվեցին կամ ստիպված եղան հեռանալ քաղաքից։ Տարիներ անց Շուշի այցելած ռուս բանաստեղծ Օսիպ Մանդելշտամը իր «Ֆայտոնչին» բանաստեղծության մեջ քաղաքը նկարագրեց որպես ավերված ու մահվան հետքեր կրող վայր։ Նրա և կնոջ՝ Նադեժդա Մանդելշտամի գրառումները պահպանել են 1920 թվականի ողբերգության թողած հետքերի վկայությունը։

Սյունյաց և Վայոց ձորի թեմերի առաջնորդ Մակար եպիսկոպոս Հակոբյանը ծննդյան տարեդարձի առթիվ շնորհավորական ուղերձ է հղել Վեհափառ Հայրապետին՝ մաղթելով քաջառողջություն, երկար կյանք, զորություն և համբերություն՝ Հայոց Եկեղեցու ու հավատավոր ժողովրդի հոգևոր ծառայությունը շարունակելու համար։

Հիվանդասենյակում բժիշկներ էին, սարքեր, լարված լռություն և մի խումբ մարդիկ, որոնք արդեն հրաժեշտ էին տալիս Վահագն Հովնանյանին։ Իսկ նա հանկարծ սկսեց երգել։ Հետո ասաց մի նախադասություն, որը փոխեց ամբողջ պատմության ընթացքը։

1862 թվականին Զեյթունը դարձավ հայկական դիմադրության ամենավառ օրինակներից մեկը․ շուրջ 7 հազար զեյթունցի կարողացավ դիմակայել մոտ 40 հազարանոց օսմանյան բանակին՝ օգտագործելով լեռնային տեղանքի առավելությունը, ռազմական հնարամտությունն ու կազմակերպված պաշտպանությունը։

Օգոստոսի 11-ը հայոց ավանդական օրացույցում Նավասարդի 1-ն էր՝ Նոր տարվա սկիզբը։ Հայկական հնագույն այս տոնը կապված է Հայկ Նահապետի և Բելի դեմ նրա հաղթանակի մասին ավանդության հետ։

Այս գիտակցաբար ստեղծված խառնաշփոթի մեջ ոչ միայն ավանդական կրոնական ուղղությունները, այլև աղանդավորական շարժումները, ոգևորվելով քրիստոնեական եկեղեցիների դեմ սկիզբ առած արշավից, իրենք են դարձել ակտիվ կատալիզատորներ՝ չգիտակցելով, որ դրանով պարզապես էլ ավելի դյուրին են դարձնում հենց իրենց կործանումը, քանզի իրենք ևս հերթի մեջ են։ Այս տեսանկյունից բնորոշ են, օրինակ՝ ադրբեջանական հոգևոր առաջնորդի տկարամիտ ու սադրիչ ելույթները։

Հրապարակված փաստաթղթում ներկայացված են Բագրատ արքեպիսկոպոս Վարդազարյանի ցուցմունքներից հատվածներ, որտեղ անդրադարձ կա Լեռնային Ղարաբաղի, Նախիջևանի և Ախալցխայի վերաբերյալ նրա արտահայտած դիրքորոշումներին։

Բարսելոնայի համալսարանի Dialectologia հանդեսում հրապարակվել է Սյունիք–Արցախի բարբառների հնդեվրոպական լեզվական ժառանգությանը նվիրված գիտական հոդված, որն ընդգծում է տարածաշրջանի բացառիկ լեզվամշակութային արժեքն ու դրա պահպանման կարևորությունը։

Միջնադարյան ծագում ունեցող Սուրբ Հռիփսիմե եկեղեցին մինչ օրս վկայում է Մաղանջուղի (ներկայիս՝ Այգեձոր) հարուստ պատմության, հավատքի և հայկական ինքնության մասին։ Հին գերեզմանոցը, խաչքարերն ու միջնադարյան եկեղեցին միասին ներկայացնում են Մաղանջուղի հայկական անցյալն ու Սյունիքի մշակութային արժեքները։

Սեյրան Ակլունցի շնորհիվ պատկերասրահի հավաքածուն համալրվել է Հրայր Գրիգորյանի և Վլադիմիր Աբրահամյանի արժեքավոր ստեղծագործություններով, ինչպես նաև մշակութային նշանակության գրքերով։