Հին գյուղերը լռել են, բայց նրանց եկեղեցիները շարունակում են պատմել անցյալի մասին։
Մաղանջուղի (Այգեձոր) Սուրբ Հռիփսիմե եկեղեցին
Մաղանջուղ գյուղի (ներկայիս՝ Այգեձոր) գլխավոր սրբավայրը Սուրբ Հռիփսիմե եկեղեցին էր։ Այն համարվում էր գյուղի հոգևոր կենտրոնը և երկար տարիներ ծառայել է ոչ միայն որպես աղոթատեղի, այլև որպես համայնքային կյանքի կարևոր կենտրոն։Ճարտարապետական ուսումնասիրությունները ցույց են տալիս, որ եկեղեցին միջնադարյան ծագում ունի։ Հետագա դարերում այն բազմիցս վերանորոգվել է, ինչի պատճառով դժվար է հստակ առանձնացնել սկզբնական կառուցման ժամանակաշրջանը։ Նրա պատերի մեջ օգտագործված են եղել ավելի հին, կոփածո քարեր, ինչը բնորոշ է Սյունիքի բազմաթիվ միջնադարյան եկեղեցիներին։Եկեղեցու շրջակայքում տարածված է հին գերեզմանոցը, որտեղ պահպանվել են տապանաքարեր և խաչքարերի բեկորներ։ Այդ հուշարձանները վկայում են, որ Մաղանջուղը դարեր շարունակ եղել է բնակեցված որպես հայկական գյուղ։ Գյուղ այցելած գրող Սերո Խանզադյանը հիշատակում է Մաղանջուղի եկեղեցին և գյուղի հարուստ պատմական միջավայրը։ Ավելի ուշ եկեղեցին ուսումնասիրել է նաև հայ պատմաբան-բանասեր Մորուս (Մարգար) Հասրաթյանը՝ այն դասելով Սյունիքի արժեքավոր գյուղական եկեղեցիների շարքին։ Այսօր կանգուն եկեղեցին շարունակում է հիշեցնել գյուղի հարուստ պատմության և հոգևոր կյանքի մասին։ Սուրբ Հռիփսիմե եկեղեցին Մաղանջուղի համար պարզապես շինություն չէր։ Այն գյուղի հիշողության, հավատքի և ինքնության խորհրդանիշն էր, որտեղ մկրտվել, պսակվել ու վերջին հրաժեշտն էին ստացել բազմաթիվ սերունդներ։
