Կասպից ծովը նահանջում է․ տարածաշրջանի քարտեզը կարող է փոխվել արդեն այս դարում
Կասպից ծովի մակարդակի անկումն այլևս հեռավոր ապագայի մասին ենթադրություն չէ։ Նոր ուսումնասիրության համաձայն՝ 1996–2024 թվականներին Կասպիցի ջրային մակերեսը կրճատվել է շուրջ 23 858 կմ²-ով կամ 5,5 տոկոսով, իսկ ջրի ծավալը՝ մոտ 630 կմ³-ով։
Համաշխարհային բանկի գնահատմամբ՝ արդեն 2050-ականներին ծովի մակարդակը կարող է ներկայիս համեմատ նվազել մոտ 1,5–4,1 մետրով։ Դարի վերջի գիտական սցենարները հիմնականում խոսում են 8–14 մետր, իսկ առավել ծանր գնահատականները՝ մինչև 18 մետր անկման մասին։
Պատճառը Կասպիցի փակ ջրային համակարգն է։ Այն համաշխարհային օվկիանոսի հետ բնական կապ չունի, և ջուրը հիմնականում կորցնում է գոլորշիացման միջոցով։ Միաժամանակ ծով թափվող ջրի մոտ 80–90 տոկոսը ապահովում է Վոլգան, որի հոսքը վերջին տասնամյակներին զգալիորեն նվազել է։ Այսպիսով, Կասպիցի նահանջը ձևավորվում է երկու հիմնական գործընթացից՝ աճող գոլորշիացումից և գետային հոսքի կրճատումից։
Սակայն հետևանքները բոլոր մերձկասպյան երկրների համար նույնը չեն լինելու։
Ղազախստան և Ռուսաստան
Հյուսիսային Կասպիցի միջին խորությունը ընդամենը մոտ 5–6 մետր է։ Այդ պատճառով հենց այստեղ են ափերը նահանջելու տասնյակ, իսկ որոշ վայրերում՝ հարյուրավոր կիլոմետրերով։ Կվտանգվեն Աստրախանի, Ակտաուի և Կուրիկի նավահանգիստները, ձկնորսական տարածքները, ինչպես նաև ծանծաղ ջրերում կառուցված նավթային ենթակառուցվածքները։
Ղազախստանի Քաշագանի հանքավայրի ներկայիս օֆշորային օբյեկտները ջրի մակարդակի մի քանի մետր անկման դեպքում կարող են աստիճանաբար հայտնվել ցամաքով շրջապատված տարածքում։ Դա կպահանջի նոր նավարկելի ուղիներ, խողովակաշարեր և միլիարդավոր դոլարների վերակառուցում։
Թուրքմենստան
Կարա-Բողազ-Գոլ ծովածոցը կարող է ամբողջությամբ չորանալ։ Ծանր սցենարում Թուրքմենբաշի նավահանգստի և նոր ափագծի միջև հեռավորությունը կարող է հասնել շուրջ 16 կիլոմետրի։
Ադրբեջան և Իրան
Արևմտյան և հարավային Կասպիցը զգալիորեն ավելի խորն է, ուստի այստեղ ափի տարածքային նահանջը համեմատաբար փոքր կլինի։ Բայց տնտեսական վնասը կարող է մեծ լինել, քանի որ հենց այս հատվածում են կենտրոնացած խոշոր քաղաքներ, նավահանգիստներ, նավթագազային ենթակառուցվածքներ և տրանսպորտային ուղիներ։
Բացի տնտեսական հետևանքներից, Կասպիցը կարող է կորցնել ձկների բազմացման ծանծաղ տարածքների մեծ մասը։ Կվտանգվեն թառափները, կասպյան փոկը, ջրային թռչունները և ափամերձ ճահճային համակարգերը։
Նոր բացված հատակը նույնպես պարտադիր չէ, որ վերածվի օգտագործելի հողի։ Այն կարող է պարունակել նավթամթերքներ, ծանր մետաղներ և արդյունաբերական այլ աղտոտիչներ։ Չորանալուց հետո այդ նստվածքները կարող են դառնալ փոշու նոր աղբյուր՝ կրկնելով Արալյան ծովի շուրջ ձևավորված բնապահպանական ճգնաժամի որոշ տարրեր։
Կասպից ծովը չի անհետանա։ Բայց Կասպիցը, որը մենք այսօր գիտենք, դարի վերջում կարող է այլևս գոյություն չունենալ։
